Planeet die relatief dichtbij en wellicht bewoonbare is gevonden

Rond de relatief nabije ster HD137010, op zo'n 146 lichtjaar afstand, is een planeet gevonden die astronomen behoorlijk gespannen maakt, op de goede manier. HD137010b is nauwelijks groter dan de aarde, hooguit een procent of zes, vermoedelijk rotsachtig en misschien, heel misschien, geschikt om vloeibaar water te herbergen, al is het er waarschijnlijk bitter koud.

Hoe we deze wereld in beeld kregen

Onderzoekers uit Australië, het Verenigd Koninkrijk, de Verenigde Staten en Denemarken keken opnieuw de gegevens in van de K2 missie van de Kepler ruimtetelescoop, opnames uit 2017. In de lichtkrommen zagen zij een minuscule, periodieke dip in de helderheid van de ster HD137010, precies wat je verwacht wanneer een planeet even voor zijn ster langs schuift (transit) en een paar minuten lang een klein beetje sterlicht wegneemt, de transit methode dus.

Die analyse mondde uit in een vakpublicatie in The Astrophysical Journal Letters, eind januari, waarin HD137010b officieel werd gepresenteerd als kandidaat planeet, kandidaat omdat vervolgmetingen de ontdekking nog moeten bevestigen en verfijnen.

Een koelere zon en een krappe bewoonbare zone

De ster zelf is een zogenoemde K-dwerg, een soort rustige versie van onze zon, iets koeler en minder fel. Dat lijkt een detail, maar voor klimaat en bewoonbaarheid op een planeet is het cruciaal. HD137010b draait iets dichter op zijn ster dan de aarde rond de zon, waardoor een jaar daar ongeveer 355 dagen duurt. Toch ontvangt de planeet minder dan een derde van de licht en warmtestroom die de aarde van de zon krijgt.

Reken je dat door, dan kom je uit op oppervlaktetemperaturen rond -70 tot grofweg min -68 graden Celsius, dus nog kouder dan de gemiddelde omstandigheden op Mars. De planeet bevindt zich waarschijnlijk aan de buitenrand van de bewoonbare zone van zijn ster, modellen geven ongeveer 50% kans dat hij daar net binnen valt. Met een dikke atmosfeer en een stevig broeikaseffect zou het lokale klimaat overigens aanzienlijk milder kunnen uitpakken, dat kunnen we nu nog niet zeggen.

Waarom HD137010b toch een jackpot kandidaat is

Je zou je kunnen afvragen, waarom al die opwinding over een wereld die vermoedelijk ijskoud is. Het antwoord is afstand en soort ster. Dit is mogelijk de eerste aardachtige exoplaneet die, vanuit ons perspectief, echt mooi zichtbaar voor een zonachtige ster langs trekt, terwijl die ster helder en dichtbij genoeg is voor gedetailleerd vervolgonderzoek.

Ter vergelijking, Kepler 186f, ook een veelbesproken kanshebber voor bewoonbaarheid, ligt ongeveer vier keer verder weg. Voor telescopen, zowel op aarde als straks in de ruimte met toekomstige instrumenten, is HD137010b daardoor een uitgelezen doelwit. In principe kunnen we hier straks de atmosfeer in kaart brengen, chemische vingerafdrukken zoeken en klimaatmodellen toetsen die we tot nu toe alleen op papier hebben. Ironisch genoeg kan juist een ijskoude wereld ons enorm veel leren over waar echt leefbare planeten zich verstoppen.